Bitunix tahlilchisi: AQSh va Eron o'rtasidagi sulh muzokaralari davom etmoqda, biroq global bozorlarning asosiy xavotiri endi faqat urush bilan bog‘liq emas

BlockBeats xabariga ko‘ra, 25-may kuni dunyo bozorlarining diqqat markazida hali ham AQSH-Eron muzokaralari va Ormuz bo‘g‘ozining qayta ochilishi turibdi, biroq investitsiya oqimlari allaqachon yanada chuqurroq muammodan xavotir ola boshladi – yuqori inflyatsiya, yuqori foiz stavkalari va suveren qarz xavfi bir vaqtda mavjud bo‘lgan bir paytda, global markaziy banklar oxirgi o‘n yilliklarda bo‘lgani kabi bozorda barqarorlik saqlashga qodirmi?

Hozirda AQSH-Eron kelishuvi tobora aniqlashmoqda — Ormuz bo‘g‘ozining chegaralangan ochilishi, 60 kunlik doiraviy kelishuv va yadroviy muzokaralarning tiklanishi kabi jihatlar mavjud, biroq ikkala tomon ham yuqori boyitilgan uran, sanksiyalarning bekor qilinishi, aktivlarning muzlatilishini bekor qilish va Livan jabhasi kabi asosiy masalalarda hali katta tafovutlarga ega. Bu esa shuni anglatadiki, bozor "urushni yumshatish" umidida savdo qilayotgan bo‘lsa-da, kapital hali ham to‘liq xavf tayyorligi rejimiga qaytmagan.

Eng muhimi, hozir bozorda so‘nggi ikki yilda deyarli uchramagan yana bir holat paydo bo‘ldi — "foiz stavkalarini oshirish kutilmalari qaytdi". AQSH foiz stavkalari fyuchers bozori allaqachon Federal Reserve’ning eng tezida oktyabrda foiz stavkasini oshirishini narxlashni boshladi, yil oxirigacha esa 25 baza punktigacha ko‘tarilishi to‘liq narxlanmoqda. Federal Reserve a'zosi Waller aniq aytdi: agar inflyatsiya kutilmalari barqaror bo‘lmaydigan bo‘lsa, Federal Reserve foiz stavkasini oshirishga majbur bo‘ladi; Yevropa Markaziy bankida esa iyun oyida foizni oshirish ehtimoli to‘g‘ridan-to‘g‘ri muhokama qilinmoqda. Bu esa bozorda kutilyotgan "foizni pasaytirish bilan bozorni saqlab qolish" ssenariysi o‘rnini asta-sekin "yuqori foiz stavkasi uzoq davom etadi" degan ssenariy egallashini anglatadi.

Buning orqasidagi haqiqiy asos esa shundaki, global obligatsiyalar bozori so‘nggi o‘n yilliklardagi "markaziy bank har doim orqa tomondan yordam beradi" degan mafkuraga qarshi harakatni boshladi. El-Erian aynan eng katta riskni ko‘rsatdi: ilgari moliyaviy inqiroz, pandemiya yoki urush paytida ham bozorlar yakunda markaziy banklar foiz stavkasini pasaytirish, QE va fiskal rag‘batlantirish orqali xavfli aktivlarni qutqarishiga ishonch bildirgan va shu sabab "pulla sotib olish" eng muvaffaqiyatli savdo strategiyasiga aylangan edi. Hozir esa yuqori inflyatsiya, yuqori qarz va suveren kredit bosimi markaziy banklar intervensiyasini cheklamoqda, bozor ilk bora "siyosat yordam bermoqchi, biroq bu yordam majburan amalga oshmasligi mumkin" holatiga duch kelmoqda.

Bu oxirgi paytda global aktivlarda keng tafovutlarning paydo bo‘lishiga asosiy sabab bo‘lib turibdi. Bir tomondan, AQSH fond bozori AI va texnologik aksiyalari hali ham likvidlilik inertsiya va o‘sish kutilmalari tufayli yuqori darajada, boshqa tomondan esa AQSH obligatsiyalari daromadliligi, Yaponiya uzoq muddatli obligatsiyalari va Yevropa obligatsiyalar bozori birgalikda keskin tebranishga yuz tutmoqda. Bu kapital bozor ishtirokchilari qaytadan baho bermoqda degani: agar kelajakda markaziy banklar likvidlilikni cheksiz ta’minlay olmasa, barcha yuqori baholangan aktivlar yana "haqiqiy foiz stavkasi" va "naqd oqim diskonti" bosimiga duch keladi.

Kripto bozoriga kelsak, BTC qisqa muddatda hali ham Yaqin Sharqdagi vaziyat yumshashidan kelib chiqadigan xavfga moyillikni tiklash qo‘llovini saqlaydi, biroq agar global foiz bozorlari foiz stavkalari oshirilishi kutilmalarini qayta inobatga olishni davom ettirsa, yuqori kaldirgov va yuqori baholangan aktivlar hali ham likvidlilik qisqarishi bosimiga duch keladi. Bozordagi eng katta o‘zgaruvchi hozir urush emas, balki global siyosiy vositalarning bozorga ta’sir ko‘rsatish darajasi pasayib borayotganidir.